点击跳转到英文版(English ver.)
热力学并不发展计算热力学参数的方法。热力学看起来并不基础、并不系统,所有重要定律似乎彼此孤立。分子动理论提供了一定的理解,但不够普遍。
基本假设
统计力学:
本课程中的统计力学主要关注平衡态。
从微观结构和相互作用计算宏观参数。
推导热力学,例如定义和计算温度、内能、熵;证明热力学中的重要定律。
统计力学通常超越热力学,例如计算关联函数。
系统:一个经典系统,在能量守恒或近似守恒的意义上是孤立的,由大量 N N N 个元素组成,典型地
N ≃ 10 23 \begin{align}
N \simeq 10^{23}
\end{align} N ≃ 1 0 23
热力学极限:
N → ∞ , V → ∞ \begin{align}
N \rightarrow \infty, \quad V \rightarrow \infty
\end{align} N → ∞ , V → ∞
但是
V N → v ( 非零常数 ) \begin{align}
\frac{V}{N} \rightarrow v \quad (\text{非零常数})
\end{align} N V → v ( 非零常数 )
这里 V V V 用微观单位度量,例如
V ≃ 10 23 分子体积 \begin{align}
V \simeq 10^{23} \quad \text{分子体积}
\end{align} V ≃ 1 0 23 分子体积
换句话说,极端稀薄或稠密的系统在热力学极限中被排除。
系统的热力学性质可以从三个层次来处理。
基础层次
求解微观运动方程,例如 Newton、Hamiltonian 和 Heisenberg 方程。
困难
自由度太多
微观初始条件和边界条件
来自环境的不规则扰动
这里时间 t t t 和空间坐标 q i q_i q i 是微观的。
即使基础方程能够求解,我们仍然必须基于某些统计理论,从微观解计算宏观物理参数。因此,统计力学确实为处理多体系统提供了“基础”方法。
准基础层次
不追踪每个分子的运动,只考虑概率分布 ρ ( p i , q i , t ) \rho(p_i, q_i, t) ρ ( p i , q i , t ) ,其中
ρ ( p i , q i , t ) ∏ i d 3 p i d 3 q i \begin{align}
\rho(p_i, q_i, t) \prod_i \dd^3 p_i \dd^3 q_i
\end{align} ρ ( p i , q i , t ) i ∏ d 3 p i d 3 q i
是系统位于坐标 q i q_i q i 和动量 p i p_i p i 的体积 ∏ i d 3 p i d 3 q i \prod_i \dd^3 p_i \dd^3 q_i ∏ i d 3 p i d 3 q i 内的概率。
运动方程 :
Liouville 方程
Boltzmann 方程
这些方程只能在一些简单情况下求解,例如稀薄气体。时间 t t t 和空间坐标 q i q_i q i 是介观的。否则概率分布没有意义。
统计力学
不求解任何运动方程,而是假设平衡态下 ρ ( p i , q i , t ) \rho(p_i, q_i, t) ρ ( p i , q i , t ) 的形式,即 ρ ( p i , q i , ∞ ) ≡ ρ ( p , q ) \rho(p_i, q_i, \infty) \equiv \rho(p,q) ρ ( p i , q i , ∞ ) ≡ ρ ( p , q ) 。
它可以通过实验检验。
它可以在某些特殊情况下从运动方程推导出来。
更严格地说,这就是所谓的系综理论。平衡态是宏观意义上的,即时间尺度是宏观的。对于非平衡态,人们通常假设某些有效运动方程。时间尺度通常是介观的。
Γ \Gamma Γ 空间:由 ( p , q ) (p,q) ( p , q ) 张成的相空间;Γ \Gamma Γ 空间中的每个点代表系统的一个微观状态。
系综 :一组系统,组成和宏观条件相同,处于(不同或相同的)微观状态,彼此之间没有相互作用。系综中的一个系统可以用 Γ \Gamma Γ 空间中的一个点表示,这些系统服从概率分布 ρ ( p , q ) \rho(p,q) ρ ( p , q ) ,即
ρ ( p , q ) d p d q ≡ ρ ( p i , q i ) ∏ i d p i d q i \begin{align}
\rho(p,q)\dd p \dd q \equiv \rho(p_i,q_i) \prod_i \dd p_i \dd q_i
\end{align} ρ ( p , q ) d p d q ≡ ρ ( p i , q i ) i ∏ d p i d q i
是体积元 d p d q \dd p \dd q d p d q 中的系统数。
简单地说,系综是系统微观状态的集合,带有概率分布 ρ ( p , q ) \rho(p,q) ρ ( p , q ) ,引入它是为了替代微观状态的动力学演化。物理上,这种描述是合理的,因为一个宏观态可能对应许多微观态。自然地,ρ ( p , q ) \rho(p,q) ρ ( p , q ) 应该依赖于系统的宏观环境。统计力学的基本假设从孤立系统开始。
等概率先验假设
当一个孤立系统处于热力学平衡时,它的微观状态等可能地是满足宏观条件的任何状态,即
ρ ( p , q ) = { 常数 , E < H ( p , q ) < E + Δ , 0 , 其他 . \begin{align}
\rho(p,q) =
\begin{cases}
\text{常数}, & E < H(p,q) < E + \Delta,\\
0, & \text{其他}.
\end{cases}
\end{align} ρ ( p , q ) = { 常数 , 0 , E < H ( p , q ) < E + Δ , 其他 .
其中 E E E 是能量,Δ ≪ E \Delta \ll E Δ ≪ E ,H H H 是 Hamiltonian,由这个分布描述的系综称为 微正则系综 。
这里重要的是假设 Hamiltonian 已知,它包含系统的微观结构和相互作用。
为什么引入 Δ \Delta Δ ?理论上方便。实际上孤立并不严格。
为什么 ρ ( p , q ) \rho(p,q) ρ ( p , q ) 对于能量在 E E E 附近的所有微观态是常数?能量被假设为微观运动最重要的量。如果 ρ ( p , q ) \rho(p,q) ρ ( p , q ) 不是常数,就应该指定另一个量。
人们可以从 遍历性 来理解这个假设,遍历性假设系统在一个无穷小的宏观时间内经历所有微观状态。如果有遍历性,那么系统的真实路径在 Γ \Gamma Γ 空间中应该是一个简单环路。因此,该假设成立。
如果路径在一个无穷小宏观时间内不形成环路,宏观态就不处于平衡。如果有两个环路,就不是遍历的。事实上,遍历性并不严格。例如,如果立方容器的壁完全光滑,具有平行速度的理想气体分子不会改变速度。但遍历性仍然可以被假设,因为:
非遍历状态的测度可以忽略不计;
来自环境的不规则扰动。
另一方面,我们可以引入可观测量 f ( p , q ) f(p,q) f ( p , q ) 的概率分布 P ( f ) P(f) P ( f ) 。f ( p , q ) f(p,q) f ( p , q ) 的平均值可以通过 ∫ d f f P ( f ) \int \dd f\, f P(f) ∫ d f f P ( f ) 计算。显然,P ( f ) P(f) P ( f ) 不同于 ρ ( p , q ) \rho(p,q) ρ ( p , q ) 。
如图 2.1 所示,通常假设 P ( f ) P(f) P ( f ) 具有单个尖峰。我们通过最大概率 P ( f ) P(f) P ( f ) 定义 f ( p , q ) f(p,q) f ( p , q ) 的最概然值 f 0 f_0 f 0 。
在 Eq. (2.1.1) 的条件下,系综平均 ⟨ f ⟩ \langle f \rangle ⟨ f ⟩ 和最概然值 f 0 f_0 f 0 几乎相同,并且在热力学极限下应该变得相同。否则,统计力学应该受到质疑。但这并不意味着统计力学必然无效;人们应该仔细研究。
问题:在什么情况下 Eq. (2.1.1) 可能不成立?
答案:强关联系统,例如具有长程相互作用,或在连续相变附近。
微正则系综
为了建立统计力学,首先重要的是通过微观自由度,即 f ( p , q ) f(p,q) f ( p , q ) ,定义所有宏观物理参数,特别是那些典型的热力学可观测量。Hamiltonian H H H 的平均值自然定义为内能。因此,如何定义熵和温度至关重要。
让我们用下式表示微正则系综在 Γ \Gamma Γ 空间中的体积:
Γ ( E ) ≡ ∫ E < H ( p , q ) < E + Δ d p d q \begin{align}
\Gamma(E) \equiv \int_{E < H(p,q) < E + \Delta} \dd p \dd q
\end{align} Γ ( E ) ≡ ∫ E < H ( p , q ) < E + Δ d p d q
Γ ( E ) \Gamma(E) Γ ( E ) 被理解为依赖于 N , V N, V N , V 以及 Δ \Delta Δ 。例如,对于 H ( p , q ) = p 2 + q 2 H(p,q) = p^2 + q^2 H ( p , q ) = p 2 + q 2 ,体积如图 2.2 所示。
\begin{tikzpicture}[>=stealth, thick, font=\small]
\draw[->] (-2.8,0) -- (2.8,0) node[below] {$q$};
\draw[->] (0,-2.8) -- (0,2.8) node[left] {$p$};
\draw[thick] (0,0) circle (1.2);
\draw[thick] (0,0) circle (1.6);
\fill[gray!30] (0,0) circle (1.6);
\fill[white] (0,0) circle (1.2);
\node at (0,0) {$E$};
\node at (1.4,1.4) {$E+\Delta$};
\end{tikzpicture}TikZ 渲染失败: TikZ 转换失败: TeX 编译失败: Command failed: /home/runner/work/neowang-blog-source-code/neowang-blog-source-code/.tikz-bin/tectonic 400c25fd104246a63192aae95a0955a3.tex
error: primary input not available (?!)
error: something bad happened inside XeTeX, but no output was logged
error: the XeTeX engine had an unrecoverable error
caused by: failed to open input file "400c25fd104246a63192aae95a0955a3.tex"
引擎输出:
error: primary input not available (?!)
error: something bad happened inside XeTeX, but no output was logged
error: the XeTeX engine had an unrecoverable error
caused by: failed to open input file "400c25fd104246a63192aae95a0955a3.tex"
note: Running TeX ...
请注意,Γ ( E ) \Gamma(E) Γ ( E ) 是体积,而不是简单地 Γ \Gamma Γ 空间中的状态数。为了定义“数”,应该引入单位体积。
从实验来看,熵与微观状态数密切相关。因此熵定义为
S ( E , V ) ≡ k log Γ ( E ) \begin{align}
S(E,V) \equiv k \log \Gamma(E)
\end{align} S ( E , V ) ≡ k log Γ ( E )
其中 k k k 是一个普适常数,最终证明是 Boltzmann 常数。这样的定义与熵必须是广延量这一事实密切相关。
为了证明 S S S 的定义合理,我们应该证明:
(a) S S S 是广延量。
(b) S S S 满足热力学第二定律所要求的熵的性质。
证明:
(a) 将系统分成两个子系统:
1:N 1 , V 1 , H 1 N_1, V_1, H_1 N 1 , V 1 , H 1
2:N 2 , V 2 , H 2 N_2, V_2, H_2 N 2 , V 2 , H 2
固定 N 1 , N 2 , V 1 N_1, N_2, V_1 N 1 , N 2 , V 1 和 V 2 V_2 V 2 ,它们满足
N = N 1 + N 2 V = V 1 + V 2 H ( p , q ) = H 1 ( p 1 , q 1 ) + H 2 ( p 2 , q 2 ) \begin{align}
N &= N_1 + N_2\\
V &= V_1 + V_2\\
H(p,q) &= H_1(p_1,q_1) + H_2(p_2,q_2)
\end{align} N V H ( p , q ) = N 1 + N 2 = V 1 + V 2 = H 1 ( p 1 , q 1 ) + H 2 ( p 2 , q 2 )
这里 ( p 1 , q 1 ) (p_1,q_1) ( p 1 , q 1 ) 是系统 1 中粒子的坐标,( p 2 , q 2 ) (p_2,q_2) ( p 2 , q 2 ) 是系统 2 中粒子的坐标。特别假设两个子系统之间的相互作用可以忽略不计,尽管它必须存在以允许两个子系统之间交换能量。例如,如果分子间势是有限程的,并且每个子系统的表面积与体积之比可以忽略不计。
如果我们定义
S 1 ( E 1 , V 1 ) = k log Γ 1 ( E 1 , Δ ) S 2 ( E 2 , V 2 ) = k log Γ 2 ( E 2 , Δ ) S ( E , V ) = k log Γ ( E , 2 Δ ) \begin{align}
S_1(E_1,V_1) &= k \log \Gamma_1(E_1,\Delta)\\
S_2(E_2,V_2) &= k \log \Gamma_2(E_2,\Delta)\\
S(E,V) &= k \log \Gamma(E,2\Delta)
\end{align} S 1 ( E 1 , V 1 ) S 2 ( E 2 , V 2 ) S ( E , V ) = k log Γ 1 ( E 1 , Δ ) = k log Γ 2 ( E 2 , Δ ) = k log Γ ( E , 2Δ )
我们应该证明在热力学极限下
S ( E , V ) = S 1 ( E 1 , V 1 ) + S 2 ( E 2 , V 2 ) \begin{align}
S(E,V) = S_1(E_1,V_1) + S_2(E_2,V_2)
\end{align} S ( E , V ) = S 1 ( E 1 , V 1 ) + S 2 ( E 2 , V 2 )
如果 E = E 1 + E 2 E = E_1 + E_2 E = E 1 + E 2 是给定的能量分解,即 H 1 H_1 H 1 在 E 1 E_1 E 1 附近涨落,H 2 H_2 H 2 在 E 2 E_2 E 2 附近涨落,整个系统在 Γ \Gamma Γ 空间中的体积为
Γ ( E ) = ∫ E 1 < H 1 < E 1 + Δ , E 2 < H 2 < E 2 + Δ d p 1 d p 2 d q 1 d q 2 = ∫ E 1 < H 1 < E 1 + Δ d p 1 d q 1 ∫ E 2 < H 2 < E 2 + Δ d p 2 d q 2 = Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E 2 ) \begin{align}
\Gamma(E) &= \int_{E_1 < H_1 < E_1+\Delta,\ E_2 < H_2 < E_2+\Delta} \dd p_1 \dd p_2 \dd q_1 \dd q_2\\
&= \int_{E_1 < H_1 < E_1+\Delta} \dd p_1 \dd q_1 \int_{E_2 < H_2 < E_2+\Delta} \dd p_2 \dd q_2\\
&= \Gamma_1(E_1)\Gamma_2(E_2)
\end{align} Γ ( E ) = ∫ E 1 < H 1 < E 1 + Δ , E 2 < H 2 < E 2 + Δ d p 1 d p 2 d q 1 d q 2 = ∫ E 1 < H 1 < E 1 + Δ d p 1 d q 1 ∫ E 2 < H 2 < E 2 + Δ d p 2 d q 2 = Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E 2 )
换句话说,如果两个子系统简单地相加,S S S 的广延性就得到了证明。
关键点在于,当系统分成两个子系统时,能量 E = E 1 + E 2 E = E_1 + E_2 E = E 1 + E 2 的可能分解不是唯一的。换句话说,尽管受到能量守恒 E 1 + E 2 = E E_1 + E_2 = E E 1 + E 2 = E 的约束,E 1 E_1 E 1 和 E 2 E_2 E 2 都可以从零涨落到 E E E 。
让我们将 E E E 分成 E / Δ E/\Delta E /Δ 个间隔,E i = i Δ E_i = i\Delta E i = i Δ ,i = 0 , 1 , … , E / Δ i=0,1,\dots,E/\Delta i = 0 , 1 , … , E /Δ ,那么
Γ ( E ) = ∑ i = 0 E / Δ Γ 1 ( E i ) Γ 2 ( E − E i ) \begin{align}
\Gamma(E) = \sum_{i=0}^{E/\Delta} \Gamma_1(E_i)\Gamma_2(E-E_i)
\end{align} Γ ( E ) = i = 0 ∑ E /Δ Γ 1 ( E i ) Γ 2 ( E − E i )
我们将证明或必须证明求和中只有一项占主导。这是建立熵广延性的唯一可能性。
让我们假设唯一存在一个能量分解 E ˉ 1 + E ˉ 2 = E \bar{E}_1 + \bar{E}_2 = E E ˉ 1 + E ˉ 2 = E ,使得项 Γ 1 ( E ˉ 1 ) Γ 2 ( E ˉ 2 ) \Gamma_1(\bar{E}_1)\Gamma_2(\bar{E}_2) Γ 1 ( E ˉ 1 ) Γ 2 ( E ˉ 2 ) 最大。那么
Γ 1 ( E ˉ 1 ) Γ 2 ( E ˉ 2 ) ≤ Γ ( E ) ≤ E Δ Γ 1 ( E ˉ 1 ) Γ 2 ( E ˉ 2 ) \begin{align}
\Gamma_1(\bar{E}_1)\Gamma_2(\bar{E}_2) \le \Gamma(E) \le \frac{E}{\Delta}\Gamma_1(\bar{E}_1)\Gamma_2(\bar{E}_2)
\end{align} Γ 1 ( E ˉ 1 ) Γ 2 ( E ˉ 2 ) ≤ Γ ( E ) ≤ Δ E Γ 1 ( E ˉ 1 ) Γ 2 ( E ˉ 2 )
或
S 1 ( E ˉ 1 , V 1 ) + S 2 ( E ˉ 2 , V 2 ) ≤ S ( E , V ) ≤ S 1 ( E ˉ 1 , V 1 ) + S 2 ( E ˉ 2 , V 2 ) + k log E Δ \begin{align}
S_1(\bar{E}_1,V_1) + S_2(\bar{E}_2,V_2) &\le S(E,V)\\
&\le S_1(\bar{E}_1,V_1) + S_2(\bar{E}_2,V_2) + k \log \frac{E}{\Delta}
\end{align} S 1 ( E ˉ 1 , V 1 ) + S 2 ( E ˉ 2 , V 2 ) ≤ S ( E , V ) ≤ S 1 ( E ˉ 1 , V 1 ) + S 2 ( E ˉ 2 , V 2 ) + k log Δ E
在热力学极限下,我们期望或假设
log Γ 1 ∝ N 1 , log Γ 2 ∝ N 2 \begin{align}
\log \Gamma_1 \propto N_1,\quad \log \Gamma_2 \propto N_2
\end{align} log Γ 1 ∝ N 1 , log Γ 2 ∝ N 2
并且
E ∝ N 1 + N 2 = N \begin{align}
E \propto N_1 + N_2 = N
\end{align} E ∝ N 1 + N 2 = N
此外,N 1 N_1 N 1 和 N 2 N_2 N 2 都应该是 N N N 的量级,否则可能没有意义。那么
S ( E , V ) = S 1 ( E ˉ 1 ) + S 2 ( E ˉ 2 ) + O ( log N ) \begin{align}
S(E,V) = S_1(\bar{E}_1) + S_2(\bar{E}_2) + O(\log N)
\end{align} S ( E , V ) = S 1 ( E ˉ 1 ) + S 2 ( E ˉ 2 ) + O ( log N )
在热力学平衡中,系统是均匀的,因此
N ∝ V \begin{align}
N \propto V
\end{align} N ∝ V
因此 S S S 在 N N N 的量级上是广延的,即当忽略 O ( log N ) O(\log N) O ( log N ) 量级的项时。
总之,S S S 的广延性基于:当系统分成两个子系统时,固定 N 1 , N 2 N_1, N_2 N 1 , N 2 和 V 1 , V 2 V_1, V_2 V 1 , V 2 ,能量的单个分解 E = E ˉ 1 + E ˉ 2 E = \bar{E}_1 + \bar{E}_2 E = E ˉ 1 + E ˉ 2 占主导。这种主导分解的存在性将在下面讨论。
E ∝ N 1 + N 2 = N E \propto N_1 + N_2 = N E ∝ N 1 + N 2 = N 只是 E E E 的广延性。然而,log Γ 1 ∝ N 1 ∝ V 1 \log \Gamma_1 \propto N_1 \propto V_1 log Γ 1 ∝ N 1 ∝ V 1 已经表明 S 1 S_1 S 1 是广延的。因此,使用 E = E ˉ 1 + E ˉ 2 E = \bar{E}_1 + \bar{E}_2 E = E ˉ 1 + E ˉ 2 的推导听起来只是证明:如果 S 1 S_1 S 1 和 S 2 S_2 S 2 是广延的,那么 S S S 也是广延的。
最后,我们可能注意到还有另一个小参数 Δ \Delta Δ 。然而,这是一个宏观参数,不一定是微观意义上的无穷小。至少,不应该把这个小参数与热力学极限混在一起。
理解:
或者,我们可以认为 E ˉ 1 \bar{E}_1 E ˉ 1 和 E ˉ 2 \bar{E}_2 E ˉ 2 是两个子系统的平均能量。在热力学极限下,E 1 E_1 E 1 围绕 E ˉ 1 \bar{E}_1 E ˉ 1 的涨落 δ \delta δ 应该远小于 E ˉ 1 \bar{E}_1 E ˉ 1 。让我们取 δ < Δ \delta < \Delta δ < Δ ,那么只有 Γ 1 ( E ˉ 1 ) Γ 2 ( E ˉ 2 ) \Gamma_1(\bar{E}_1)\Gamma_2(\bar{E}_2) Γ 1 ( E ˉ 1 ) Γ 2 ( E ˉ 2 ) 占主导:
Γ ( E ) = ∑ i = 1 E / Δ Γ 1 ( E i ) Γ 2 ( E − E i ) \begin{align}
\Gamma(E) = \sum_{i=1}^{E/\Delta} \Gamma_1(E_i)\Gamma_2(E-E_i)
\end{align} Γ ( E ) = i = 1 ∑ E /Δ Γ 1 ( E i ) Γ 2 ( E − E i )
因此
S ( E , V ) = S 1 ( E ˉ 1 , V 1 ) + S 2 ( E ˉ 2 , V 2 ) \begin{align}
S(E,V) = S_1(\bar{E}_1,V_1) + S_2(\bar{E}_2,V_2)
\end{align} S ( E , V ) = S 1 ( E ˉ 1 , V 1 ) + S 2 ( E ˉ 2 , V 2 )
其中 E = E ˉ 1 + E ˉ 2 E = \bar{E}_1 + \bar{E}_2 E = E ˉ 1 + E ˉ 2 。
这也解释了为什么我们可以把两个处于平衡的系统相加,以及把一个处于平衡的系统分成两部分。
事实上,根据 Eq. (2.1.1) 下面的讨论,最大项 Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E 2 ) \Gamma_1(E_1)\Gamma_2(E_2) Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E 2 ) 对应的能量分解自然应该与平均能量的分解相同,因为前者对应两个子系统能量的最概然值。
问题:为什么这仅仅是“一种理解”?
答案:Γ 1 ( E i ) Γ 2 ( E − E i ) \Gamma_1(E_i)\Gamma_2(E-E_i) Γ 1 ( E i ) Γ 2 ( E − E i ) 就是 P ( E 1 = E i ) P(E_1 = E_i) P ( E 1 = E i ) ,即 E 1 E_1 E 1 取值 E i E_i E i 的概率。当我们假设 δ < Δ \delta < \Delta δ < Δ 时,已经表明所有其他项都可以忽略不计。
事实上,Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E − E 1 ) \Gamma_1(E_1)\Gamma_2(E-E_1) Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E − E 1 ) 通常是 E 1 E_1 E 1 的一个非常尖锐的函数,这种理解是合理的。例如,假设 Γ 1 ( E 1 ) = E 1 N 1 \Gamma_1(E_1) = E_1^{N_1} Γ 1 ( E 1 ) = E 1 N 1 ,Γ 2 ( E − E 1 ) = ( E − E 1 ) N 2 \Gamma_2(E-E_1) = (E-E_1)^{N_2} Γ 2 ( E − E 1 ) = ( E − E 1 ) N 2 且 N 1 = N 2 N_1 = N_2 N 1 = N 2 ,那么
Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E − E 1 ) = [ E 1 ( E − E 1 ) ] N 1 \begin{align}
\Gamma_1(E_1)\Gamma_2(E-E_1) = [E_1(E-E_1)]^{N_1}
\end{align} Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E − E 1 ) = [ E 1 ( E − E 1 ) ] N 1
这个函数在 E 1 = E / 2 E_1 = E/2 E 1 = E /2 处有最大值,对于大的 N 1 N_1 N 1 非常尖锐。
阅读材料:为什么
Γ ( E ) = ∑ i = 1 E / Δ Γ 1 ( E i ) Γ 2 ( E − E i ) ? \begin{align}
\Gamma(E) = \sum_{i=1}^{E/\Delta} \Gamma_1(E_i)\Gamma_2(E-E_i)?
\end{align} Γ ( E ) = i = 1 ∑ E /Δ Γ 1 ( E i ) Γ 2 ( E − E i )?
例如 N = 2 N=2 N = 2 :
H = 1 2 m p 2 + 1 2 ω 2 q 2 H 1 = 1 2 ω 2 q 2 , H 2 = 1 2 m p 2 \begin{align}
H &= \frac{1}{2m}p^2 + \frac{1}{2}\omega^2 q^2\\
H_1 &= \frac{1}{2}\omega^2 q^2,\quad H_2 = \frac{1}{2m}p^2
\end{align} H H 1 = 2 m 1 p 2 + 2 1 ω 2 q 2 = 2 1 ω 2 q 2 , H 2 = 2 m 1 p 2
Γ ( E ) = ∫ E < H < E + 2 Δ d q d p Γ 1 ( E 1 ) = ∫ E 1 < H 1 < E 1 + Δ d q Γ 2 ( E − E 1 ) = ∫ E − E 1 < H 2 < E − E 1 + Δ d p \begin{align}
\Gamma(E) &= \int_{E < H < E+2\Delta} \dd q \dd p\\
\Gamma_1(E_1) &= \int_{E_1 < H_1 < E_1+\Delta} \dd q\\
\Gamma_2(E-E_1) &= \int_{E-E_1 < H_2 < E-E_1+\Delta} \dd p
\end{align} Γ ( E ) Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E − E 1 ) = ∫ E < H < E + 2Δ d q d p = ∫ E 1 < H 1 < E 1 + Δ d q = ∫ E − E 1 < H 2 < E − E 1 + Δ d p
Γ ( E ) \Gamma(E) Γ ( E ) 就是圆环的面积。Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E − E 1 ) \Gamma_1(E_1)\Gamma_2(E-E_1) Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E − E 1 ) 是圆环在 q = E 1 q = \sqrt{E_1} q = E 1 处的一个元素。如果 E 1 E_1 E 1 固定,可以写
Γ ( E ) = Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E − E 1 ) \begin{align}
\Gamma(E) = \Gamma_1(E_1)\Gamma_2(E-E_1)
\end{align} Γ ( E ) = Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E − E 1 )
如果不固定,则需要对 E 1 E_1 E 1 积分:
Γ ( E ) = ∑ i = 1 E / Δ Γ 1 ( E i ) Γ 2 ( E − E i ) \begin{align}
\Gamma(E) = \sum_{i=1}^{E/\Delta} \Gamma_1(E_i)\Gamma_2(E-E_i)
\end{align} Γ ( E ) = i = 1 ∑ E /Δ Γ 1 ( E i ) Γ 2 ( E − E i )
因为 E 1 E_1 E 1 从 0 取到 E E E ,对应不同的状态。
阅读材料结束。
换句话说,E = E ˉ 1 + E ˉ 2 E = \bar{E}_1 + \bar{E}_2 E = E ˉ 1 + E ˉ 2 使函数 Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E 2 ) \Gamma_1(E_1)\Gamma_2(E_2) Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E 2 ) 最大,即也在限制 δ E = δ E 1 + δ E 2 = 0 \delta E = \delta E_1 + \delta E_2 = 0 δ E = δ E 1 + δ E 2 = 0 下使 log [ Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E 2 ) ] \log[\Gamma_1(E_1)\Gamma_2(E_2)] log [ Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E 2 )] 最大,因此,
δ log [ Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E 2 ) ] = 0 , δ E 1 + δ E 2 = 0 \begin{align}
\delta \log [\Gamma_1(E_1)\Gamma_2(E_2)] = 0,\quad \delta E_1 + \delta E_2 = 0
\end{align} δ log [ Γ 1 ( E 1 ) Γ 2 ( E 2 )] = 0 , δ E 1 + δ E 2 = 0
这导致
∂ ∂ E 1 log Γ 1 ( E 1 ) ∣ E 1 = E ˉ 1 = ∂ ∂ E 2 log Γ 2 ( E 2 ) ∣ E 2 = E ˉ 2 \begin{align}
\left.\frac{\partial}{\partial E_1}\log \Gamma_1(E_1)\right|_{E_1=\bar{E}_1}
=
\left.\frac{\partial}{\partial E_2}\log \Gamma_2(E_2)\right|_{E_2=\bar{E}_2}
\end{align} ∂ E 1 ∂ log Γ 1 ( E 1 ) E 1 = E ˉ 1 = ∂ E 2 ∂ log Γ 2 ( E 2 ) E 2 = E ˉ 2
或
∂ S 1 ( E 1 ) ∂ E 1 ∣ E 1 = E ˉ 1 = ∂ S 2 ( E 2 ) ∂ E 2 ∣ E 2 = E ˉ 2 \begin{align}
\left.\frac{\partial S_1(E_1)}{\partial E_1}\right|_{E_1=\bar{E}_1}
=
\left.\frac{\partial S_2(E_2)}{\partial E_2}\right|_{E_2=\bar{E}_2}
\end{align} ∂ E 1 ∂ S 1 ( E 1 ) E 1 = E ˉ 1 = ∂ E 2 ∂ S 2 ( E 2 ) E 2 = E ˉ 2
我们通过下式定义任何系统的温度:
∂ S ( E , V ) ∂ E = 1 T \begin{align}
\frac{\partial S(E,V)}{\partial E} = \frac{1}{T}
\end{align} ∂ E ∂ S ( E , V ) = T 1
那么
∂ S 1 ∂ E 1 = ∂ S 2 ∂ E 2 \begin{align}
\frac{\partial S_1}{\partial E_1} = \frac{\partial S_2}{\partial E_2}
\end{align} ∂ E 1 ∂ S 1 = ∂ E 2 ∂ S 2
这正好是第零定律:
T 1 = T 2 \begin{align}
T_1 = T_2
\end{align} T 1 = T 2
这样定义的 T T T 是强度参数,而 ∂ S / ∂ E = 1 / T \partial S/\partial E = 1/T ∂ S / ∂ E = 1/ T 也是热力学中的 Maxwell 关系之一。因此,如果 S S S 定义正确,T T T 也应该是正确的。
热力学
让我们定义
Σ ( E ) = ∫ H ( p , q ) < E d p d q \begin{align}
\Sigma(E) = \int_{H(p,q) < E} \dd p \dd q
\end{align} Σ ( E ) = ∫ H ( p , q ) < E d p d q
那么
ω ( E ) = ∂ Σ ( E ) ∂ E \begin{align}
\omega(E) = \frac{\partial \Sigma(E)}{\partial E}
\end{align} ω ( E ) = ∂ E ∂ Σ ( E )
那么
Γ ( E ) = ω ( E ) Δ Γ ( E ) = Σ ( E + Δ ) − Σ ( E ) \begin{align}
\Gamma(E) &= \omega(E)\Delta\\
\Gamma(E) &= \Sigma(E+\Delta) - \Sigma(E)
\end{align} Γ ( E ) Γ ( E ) = ω ( E ) Δ = Σ ( E + Δ ) − Σ ( E )
可以证明,直到 O ( log N ) O(\log N) O ( log N ) 量级的加性常数,以下定义是等价的:
S = k log Γ ( E ) S = k log ω ( E ) S = k log Σ ( E ) \begin{align}
S &= k \log \Gamma(E)\\
S &= k \log \omega(E)\\
S &= k \log \Sigma(E)
\end{align} S S S = k log Γ ( E ) = k log ω ( E ) = k log Σ ( E )
问题:为什么?
例如,假设 Σ ( E ) ∝ E N \Sigma(E) \propto E^N Σ ( E ) ∝ E N ,那么 Γ ( E ) ∝ N E N − 1 \Gamma(E) \propto N E^{N-1} Γ ( E ) ∝ N E N − 1 。或者更一般地,Γ ( E ) < Σ ( E ) < Γ ( E ) ⋅ E / Δ \Gamma(E) < \Sigma(E) < \Gamma(E) \cdot E/\Delta Γ ( E ) < Σ ( E ) < Γ ( E ) ⋅ E /Δ 。log Σ ( E ) \log \Sigma(E) log Σ ( E ) 和 log Γ ( E ) \log \Gamma(E) log Γ ( E ) 的行为看起来相似,直到 O ( log N ) O(\log N) O ( log N ) 量级。
从定义本身来看,S S S 是态函数。
用定义
S ( E , V ) = k log Σ ( E ) \begin{align}
S(E,V) = k \log \Sigma(E)
\end{align} S ( E , V ) = k log Σ ( E )
很容易证明 S S S 永不减少,即热力学中绝热系统的第二定律。
证明:考虑由参数 N , E , V N, E, V N , E , V 描述的系统。根据孤立系统的定义,N N N 和 E E E 不能改变,V V V 不能减少。因此,这里的第二定律简单地表述为 S S S 是 V V V 的非减函数。这是显然的,因为根据定义 Σ ( E ) \Sigma(E) Σ ( E ) 是 V V V 的非减函数。
提示:孤立气体只能膨胀,尽管对于液体和固体这一点不太清楚。
对于可逆热力学变换,熵应满足第二定律的基本方程。假设通过将系统与外部环境耦合,系统缓慢变化。那么这是一个准静态过程:
d S ( E , V ) = ( ∂ S ∂ E ) V d E + ( ∂ S ∂ V ) E d V = 1 T d E + ( ∂ S ∂ V ) E d V \begin{align}
\dd S(E,V) &= \left(\frac{\partial S}{\partial E}\right)_V \dd E + \left(\frac{\partial S}{\partial V}\right)_E \dd V\\
&= \frac{1}{T}\dd E + \left(\frac{\partial S}{\partial V}\right)_E \dd V
\end{align} d S ( E , V ) = ( ∂ E ∂ S ) V d E + ( ∂ V ∂ S ) E d V = T 1 d E + ( ∂ V ∂ S ) E d V
这里再次假设只有两个独立参数。
定义系统的压强为
P ≡ T ( ∂ S ∂ V ) E \begin{align}
P \equiv T\left(\frac{\partial S}{\partial V}\right)_E
\end{align} P ≡ T ( ∂ V ∂ S ) E
那么
d S = 1 T ( d E + P d V ) \begin{align}
\dd S = \frac{1}{T}(\dd E + P \dd V)
\end{align} d S = T 1 ( d E + P d V )
或
d E = T d S − P d V \begin{align}
\dd E = T \dd S - P \dd V
\end{align} d E = T d S − P d V
记住 E E E 是内能,这看起来像第一定律。
问题:定义
P ≡ T ( ∂ S ∂ V ) E \begin{align}
P \equiv T\left(\frac{\partial S}{\partial V}\right)_E
\end{align} P ≡ T ( ∂ V ∂ S ) E
合理吗?
提示:
P P P 是强度量。
练习:证明上面定义的 P P P 满足
P = − ( ∂ E ∂ V ) S \begin{align}
P = -\left(\frac{\partial E}{\partial V}\right)_S
\end{align} P = − ( ∂ V ∂ E ) S
到这里,P P P 的定义确实是合理的。如果 S S S 真的是熵,T T T 的定义也是正确的。
最后,假设第一定律,d Q = T d S \dd Q = T \dd S d Q = T d S 是系统吸收的热量,因此 S S S 应该是熵。事实上,人们可以证明 S S S 表现出热力学中分析过的熵的所有性质。这里重要的是,第一定律在统计力学中仍然是一个假设!
如果能够计算 S ( E , V ) S(E,V) S ( E , V ) ,并得到内能 E = E ( S , V ) E = E(S,V) E = E ( S , V ) ,即特性函数,那么只需微分就可以推导出所有热力学量。但这只能在非常简单的情况下做到。
能量均分定理
系统的 Hamiltonian 写为
H = H ( p , q ) = H ( p j , q j ) , j = 1 , … , 3 N \begin{align}
H = H(p,q) = H(p_j,q_j),\qquad j = 1,\dots,3N
\end{align} H = H ( p , q ) = H ( p j , q j ) , j = 1 , … , 3 N
例如,对于理想气体,
H = 1 2 m ∑ p i 2 \begin{align}
H = \frac{1}{2m}\sum p_i^2
\end{align} H = 2 m 1 ∑ p i 2
或一组谐振子,
H = 1 2 m ∑ p i 2 + 1 2 ω 2 ∑ q i 2 \begin{align}
H = \frac{1}{2m}\sum p_i^2 + \frac{1}{2}\omega^2 \sum q_i^2
\end{align} H = 2 m 1 ∑ p i 2 + 2 1 ω 2 ∑ q i 2
我们将推导一般 Hamiltonian 的能量均分定理,然后将其应用于简单情况。
令 x i x_i x i 为 p i p_i p i 或 q i q_i q i :
⟨ x i ∂ H ∂ x j ⟩ = 1 Γ ( E ) ∫ E < H < E + Δ d p d q x i ∂ H ∂ x j = Δ Γ ( E ) 1 Δ ( ∫ H < E + Δ d p d q − ∫ H < E d p d q ) x i ∂ H ∂ x j = Δ Γ ( E ) ∂ ∂ E ∫ H < E d p d q x i ∂ H ∂ x j \begin{align}
\left\langle x_i \frac{\partial H}{\partial x_j} \right\rangle
&= \frac{1}{\Gamma(E)} \int_{E < H < E+\Delta} \dd p \dd q\, x_i \frac{\partial H}{\partial x_j}\\
&= \frac{\Delta}{\Gamma(E)} \frac{1}{\Delta}
\left(
\int_{H < E+\Delta} \dd p \dd q - \int_{H < E} \dd p \dd q
\right)
x_i \frac{\partial H}{\partial x_j}\\
&= \frac{\Delta}{\Gamma(E)} \frac{\partial}{\partial E}
\int_{H < E} \dd p \dd q\, x_i \frac{\partial H}{\partial x_j}
\end{align} ⟨ x i ∂ x j ∂ H ⟩ = Γ ( E ) 1 ∫ E < H < E + Δ d p d q x i ∂ x j ∂ H = Γ ( E ) Δ Δ 1 ( ∫ H < E + Δ d p d q − ∫ H < E d p d q ) x i ∂ x j ∂ H = Γ ( E ) Δ ∂ E ∂ ∫ H < E d p d q x i ∂ x j ∂ H
第二个等式基于积分的定义。
∫ H < E d p d q x i ∂ H ∂ x j = ∫ H < E d p d q x i ∂ ∂ x j ( H − E ) = ∫ H < E d p d q ∂ ∂ x j [ x i ( H − E ) ] − δ i j ∫ H < E d p d q ( H − E ) \begin{align}
\int_{H<E} \dd p \dd q\, x_i \frac{\partial H}{\partial x_j}
&= \int_{H<E} \dd p \dd q\, x_i \frac{\partial}{\partial x_j}(H-E)\\
&= \int_{H<E} \dd p \dd q\, \frac{\partial}{\partial x_j}[x_i(H-E)]
- \delta_{ij} \int_{H<E} \dd p \dd q\, (H-E)
\end{align} ∫ H < E d p d q x i ∂ x j ∂ H = ∫ H < E d p d q x i ∂ x j ∂ ( H − E ) = ∫ H < E d p d q ∂ x j ∂ [ x i ( H − E )] − δ ij ∫ H < E d p d q ( H − E )
第二个等式通过分部积分得到。最后一行中的第一项化为区域 H < E H<E H < E 边界上的面积分,即
第一项 = ∫ H = E d p d q x i ( H − E ) = 0 \begin{align}
\text{第一项} = \int_{H=E} \dd p \dd q\, x_i (H-E) = 0
\end{align} 第一项 = ∫ H = E d p d q x i ( H − E ) = 0
问题:如何更令人信服地描述这一点?
提示:假设体积 H < E H<E H < E 被曲面 H = E H=E H = E 包围,曲面由上下两片组成,即 x j = F 2 ( x i , … ) x_j = F_2(x_i,\dots) x j = F 2 ( x i , … ) 和 x j = F 1 ( x i , … ) x_j = F_1(x_i,\dots) x j = F 1 ( x i , … ) 。
⟨ x i ∂ H ∂ x j ⟩ = δ i j ω ( E ) ∂ ∂ E ∫ H < E d p d q ( E − H ) = δ i j ω ( E ) ( ∫ H < E d p d q + 1 Δ ∫ E < H < E + Δ d p d q ( E − H ) ) \begin{align}
\left\langle x_i \frac{\partial H}{\partial x_j} \right\rangle
&= \frac{\delta_{ij}}{\omega(E)} \frac{\partial}{\partial E} \int_{H<E} \dd p \dd q\, (E-H)\\
&= \frac{\delta_{ij}}{\omega(E)}
\left(
\int_{H<E} \dd p \dd q
+ \frac{1}{\Delta} \int_{E < H < E+\Delta} \dd p \dd q\, (E-H)
\right)
\end{align} ⟨ x i ∂ x j ∂ H ⟩ = ω ( E ) δ ij ∂ E ∂ ∫ H < E d p d q ( E − H ) = ω ( E ) δ ij ( ∫ H < E d p d q + Δ 1 ∫ E < H < E + Δ d p d q ( E − H ) )
(第二项可以忽略不计,至少与第一项相比)
= δ i j ω ( E ) Σ ( E ) = δ i j ( ∂ log Σ ( E ) ∂ E ) − 1 = δ i j k ( ∂ S ∂ E ) − 1 = δ i j k T \begin{align}
&= \frac{\delta_{ij}}{\omega(E)} \Sigma(E)
= \delta_{ij} \left( \frac{\partial \log \Sigma(E)}{\partial E} \right)^{-1}\\
&= \delta_{ij} k \left( \frac{\partial S}{\partial E} \right)^{-1}
= \delta_{ij} k T
\end{align} = ω ( E ) δ ij Σ ( E ) = δ ij ( ∂ E ∂ log Σ ( E ) ) − 1 = δ ij k ( ∂ E ∂ S ) − 1 = δ ij k T
如果 i = j i=j i = j ,
⟨ x i ∂ H ∂ x i ⟩ = k T \begin{align}
\left\langle x_i \frac{\partial H}{\partial x_i} \right\rangle = kT
\end{align} ⟨ x i ∂ x i ∂ H ⟩ = k T
如果
H = ∑ i A i P i 2 + ∑ i B i Q i 2 \begin{align}
H = \sum_i A_i P_i^2 + \sum_i B_i Q_i^2
\end{align} H = i ∑ A i P i 2 + i ∑ B i Q i 2
其中 P i , Q i P_i, Q_i P i , Q i 是正则共轭变量,那么很容易证明
∑ i ( P i ∂ H ∂ P i + Q i ∂ H ∂ Q i ) = 2 H \begin{align}
\sum_i \left( P_i \frac{\partial H}{\partial P_i} + Q_i \frac{\partial H}{\partial Q_i} \right) = 2H
\end{align} i ∑ ( P i ∂ P i ∂ H + Q i ∂ Q i ∂ H ) = 2 H
用 f f f 表示自由度数,对上式取系综平均,
⟨ H ⟩ = 1 2 f k T \begin{align}
\langle H \rangle = \frac{1}{2} f k T
\end{align} ⟨ H ⟩ = 2 1 f k T
练习:通过显式计算系综平均,证明
H = 1 2 m p 2 + 1 2 ω 2 q 2 \begin{align}
H = \frac{1}{2m}p^2 + \frac{1}{2}\omega^2 q^2
\end{align} H = 2 m 1 p 2 + 2 1 ω 2 q 2
的能量均分定理。
经典理想气体
理想气体的 Hamiltonian:
H = 1 2 m ∑ i = 1 N p i 2 \begin{align}
H = \frac{1}{2m}\sum_{i=1}^N p_i^2
\end{align} H = 2 m 1 i = 1 ∑ N p i 2
然后可以计算
Σ ( E ) = ∫ H < E d 3 p 1 … d 3 p N d 3 q 1 … d 3 q N = V N ∫ H < E d 3 p 1 … d 3 p N \begin{align}
\Sigma(E) &= \int_{H<E} \dd^3 p_1 \dots \dd^3 p_N \dd^3 q_1 \dots \dd^3 q_N\\
&= V^N \int_{H<E} \dd^3 p_1 \dots \dd^3 p_N
\end{align} Σ ( E ) = ∫ H < E d 3 p 1 … d 3 p N d 3 q 1 … d 3 q N = V N ∫ H < E d 3 p 1 … d 3 p N
令
R = 2 m E \begin{align}
R = \sqrt{2mE}
\end{align} R = 2 m E
Σ ( E ) = V N Ω 3 N ( R ) \begin{align}
\Sigma(E) = V^N \Omega_{3N}(R)
\end{align} Σ ( E ) = V N Ω 3 N ( R )
Ω n ( R ) \Omega_n(R) Ω n ( R ) 是半径为 R R R 的 n n n 维球的体积:
Ω n ( R ) = C n R n C n = 2 π n / 2 Γ ( n / 2 + 1 ) \begin{align}
\Omega_n(R) &= C_n R^n\\
C_n &= \frac{2\pi^{n/2}}{\Gamma(n/2+1)}
\end{align} Ω n ( R ) C n = C n R n = Γ ( n /2 + 1 ) 2 π n /2
Γ ( z ) \Gamma(z) Γ ( z ) 是 gamma 函数:
log C n → n → ∞ n 2 log π − n 2 log n 2 + n 2 \begin{align}
\log C_n \xrightarrow[n\to\infty]{} \frac{n}{2}\log \pi - \frac{n}{2}\log \frac{n}{2} + \frac{n}{2}
\end{align} log C n n → ∞ 2 n log π − 2 n log 2 n + 2 n
因此
Σ ( E ) = C 3 N [ V ( 2 m E ) 3 / 2 ] N \begin{align}
\Sigma(E) = C_{3N} \left[ V (2mE)^{3/2} \right]^N
\end{align} Σ ( E ) = C 3 N [ V ( 2 m E ) 3/2 ] N
S ( E , V ) = k log Σ ( E ) ≃ N k log [ V ( 4 π m E 3 N ) 3 / 2 ] + 3 2 N k \begin{align}
S(E,V) &= k \log \Sigma(E)\\
&\simeq Nk \log \left[ V \left( \frac{4\pi m E}{3N} \right)^{3/2} \right] + \frac{3}{2} Nk
\end{align} S ( E , V ) = k log Σ ( E ) ≃ N k log [ V ( 3 N 4 π m E ) 3/2 ] + 2 3 N k
U ( S , V ) ≡ E = 3 N 4 π m V 2 / 3 exp ( 2 S 3 N k − 1 ) \begin{align}
U(S,V) \equiv E = \frac{3N}{4\pi m V^{2/3}} \exp\left( \frac{2S}{3Nk} - 1 \right)
\end{align} U ( S , V ) ≡ E = 4 π m V 2/3 3 N exp ( 3 N k 2 S − 1 )
T = ( ∂ U ∂ S ) V = 2 U 3 N k , U = 3 2 N k T \begin{align}
T = \left( \frac{\partial U}{\partial S} \right)_V = \frac{2U}{3Nk},\quad U = \frac{3}{2} NkT
\end{align} T = ( ∂ S ∂ U ) V = 3 N k 2 U , U = 2 3 N k T
C V = 3 2 N k \begin{align}
C_V = \frac{3}{2} Nk
\end{align} C V = 2 3 N k
P = − ( ∂ U ∂ V ) S = N k T V \begin{align}
P = -\left( \frac{\partial U}{\partial V} \right)_S = \frac{NkT}{V}
\end{align} P = − ( ∂ V ∂ U ) S = V N k T
从上述计算可以看出,Ω n ( R ) ∝ R n \Omega_n(R) \propto R^n Ω n ( R ) ∝ R n 是本质的,而 C n C_n C n 不太相关。
Gibbs 佯谬
考虑两种理想气体在相同温度和相同密度下的混合,体积分别为 V 1 V_1 V 1 和 V 2 V_2 V 2 ,粒子数分别为 N 1 N_1 N 1 和 N 2 N_2 N 2 。最初,两种气体被隔板分开,然后移除隔板,两种气体混合。
如果两种气体不同,熵增加,因为两种气体都膨胀了。如果两种气体相同,热力学上没有任何变化,但统计力学中如上所述熵似乎增加了,因为两种气体仍然膨胀。
为了解决这个问题,可以在计算 Σ ( E ) \Sigma(E) Σ ( E ) 时引入 Gibbs 因子,即
Σ ( E ) = 1 N ! ∫ H ( p , q ) < E d N p d N q \begin{align}
\Sigma(E) = \frac{1}{N!} \int_{H(p,q)<E} \dd^N p \dd^N q
\end{align} Σ ( E ) = N ! 1 ∫ H ( p , q ) < E d N p d N q
有了这个修正因子,并且 log N ! ≈ N log N − N \log N! \approx N \log N - N log N ! ≈ N log N − N ,得到
S ( E , V ) = N k log [ V N ( 4 π m E 3 N ) 3 / 2 ] + 5 2 N k \begin{align}
S(E,V) = Nk \log \left[ \frac{V}{N} \left( \frac{4\pi m E}{3N} \right)^{3/2} \right] + \frac{5}{2} Nk
\end{align} S ( E , V ) = N k log [ N V ( 3 N 4 π m E ) 3/2 ] + 2 5 N k
因此,两种相同气体混合后熵保持不变。换句话说,S ∼ N k log V S \sim Nk \log V S ∼ N k log V 是不合理的,因为 V V V 是广延量。Gibbs 因子将其修正为 S ∼ N k log ( V / N ) S \sim Nk \log(V/N) S ∼ N k log ( V / N ) 。只要存在不同体积中粒子的交换,就需要 Gibbs 因子。
事实上,似乎需要的因子是 N N N^N N N 而不是 N ! N! N ! 。为什么不直接引入 N N N^N N N ?在量子力学中,交换两个相同粒子不会产生新的量子态,而 N ! N! N ! 是 N N N 个粒子这种交换的总数。
或者,当 V V V 分解为 V 1 V_1 V 1 和 V 2 V_2 V 2 时,
1 N ! ∫ V d N q = 1 N ! ∑ N 1 = 0 N N ! N 1 ! ( N − N 1 ) ! ∫ V 1 d N 1 q ∫ V 2 d N − N 1 q \begin{align}
\frac{1}{N!}\int_V \dd^N q
=
\frac{1}{N!}\sum_{N_1=0}^N
\frac{N!}{N_1!(N-N_1)!}
\int_{V_1} \dd^{N_1} q
\int_{V_2} \dd^{N-N_1} q
\end{align} N ! 1 ∫ V d N q = N ! 1 N 1 = 0 ∑ N N 1 ! ( N − N 1 )! N ! ∫ V 1 d N 1 q ∫ V 2 d N − N 1 q
然而,在热力学极限下,求和中只有一项占主导,这确保 V 1 V_1 V 1 和 V 2 V_2 V 2 具有相同的密度,即 N 1 / V 1 = N 2 / V 2 N_1/V_1 = N_2/V_2 N 1 / V 1 = N 2 / V 2 。因此,
1 N ! ∫ V d N q ≈ 1 N 1 ! N 2 ! ∫ V 1 d N 1 q ∫ V 2 d N 2 q \begin{align}
\frac{1}{N!}\int_V \dd^N q
\approx
\frac{1}{N_1! N_2!}
\int_{V_1} \dd^{N_1} q
\int_{V_2} \dd^{N_2} q
\end{align} N ! 1 ∫ V d N q ≈ N 1 ! N 2 ! 1 ∫ V 1 d N 1 q ∫ V 2 d N 2 q
阶乘数在这里看起来是内在的。
Maxwell-Boltzmann 分布
体积 V V V 中有 N N N 个相同分子,
H ( p , q ) = E \begin{align}
H(p,q) = E
\end{align} H ( p , q ) = E
系统可以用微正则系综描述。如果分子是准独立的,
H = ∑ i h ( p i , q i ) \begin{align}
H = \sum_i h(p_i,q_i)
\end{align} H = i ∑ h ( p i , q i )
其中 h ( p i , q i ) h(p_i,q_i) h ( p i , q i ) 表示每个分子的 Hamiltonian。一个分子中可能有若干原子,但两个分子之间的相互作用可以忽略不计。例如,最简单的情况是
H = 1 2 m ∑ i p i 2 \begin{align}
H = \frac{1}{2m}\sum_i p_i^2
\end{align} H = 2 m 1 i ∑ p i 2
μ \mu μ 空间:由单分子坐标 ( p , q ) (p,q) ( p , q ) 张成的相空间。
单个分子的微观状态可以用 μ \mu μ 空间中的一个点表示。系统的微观状态由一组这样的点描述。
由于分子的能量以 E E E 为界,这些点被限制在 μ \mu μ 空间的一个有限区域内。我们将该区域分成 K K K 个体积为 ω = d 3 p d 3 q \omega = \dd^3 p \dd^3 q ω = d 3 p d 3 q 的元素,并用 n l n_l n l 表示第 l l l 个元素中的分子数,那么
∑ l = 1 K n l = N , ∑ l = 1 K ϵ l n l = E . \begin{align}
\sum_{l=1}^K n_l = N,\qquad
\sum_{l=1}^K \epsilon_l n_l = E.
\end{align} l = 1 ∑ K n l = N , l = 1 ∑ K ϵ l n l = E .
这里假设分子是准独立的,ϵ l \epsilon_l ϵ l 是单粒子的能级。
重要的是要注意,系统的微观状态可以用一组占据数 { n l } \{n_l\} { n l } 描述,但一组 { n l } \{n_l\} { n l } 不仅对应一个微观状态,例如交换不同元素中的两个分子可能导致新的状态。也就是说,给定的 { n l } \{n_l\} { n l } 对应 Γ \Gamma Γ 空间中的一个体积,称为 { n l } \{n_l\} { n l } 占据的体积。
为了描述宏观态,我们需要对微正则系综,即所有可能的微观状态求平均。换句话说,我们应该首先得到 { ⟨ n l ⟩ } \{\langle n_l \rangle\} {⟨ n l ⟩} ,然后从这个分布计算所有宏观量。这里 ⟨ … ⟩ \langle \dots \rangle ⟨ … ⟩ 表示系综平均。
然而,进行这种系综平均是困难的。
因此我们假设,在热力学极限下,平衡态由 { n l } \{n_l\} { n l } 的最概然分布描述,它占据 Γ \Gamma Γ 空间中最大的体积。
为什么这样的假设可能成立?
这有点类似于我们通过将系统分成两个子系统来计算 Γ ( E ) ≃ Γ 1 ( E ˉ 1 ) Γ 2 ( E ˉ 2 ) \Gamma(E) \simeq \Gamma_1(\bar{E}_1)\Gamma_2(\bar{E}_2) Γ ( E ) ≃ Γ 1 ( E ˉ 1 ) Γ 2 ( E ˉ 2 ) 的情况。
对于固定的 l l l ,如果相对涨落
( ⟨ n l 2 ⟩ − ⟨ n l ⟩ 2 ) / ⟨ n l ⟩ 2 \begin{align}
(\langle n_l^2 \rangle - \langle n_l \rangle^2) / \langle n_l \rangle^2
\end{align} (⟨ n l 2 ⟩ − ⟨ n l ⟩ 2 ) / ⟨ n l ⟩ 2
仍然不够小,我们就增加总数 N N N 来减小它。最终,⟨ n l ⟩ \langle n_l \rangle ⟨ n l ⟩ 应该等于最概然的 n ˉ l \bar{n}_l n ˉ l 。
步骤:
(a) 计算 { n l } \{n_l\} { n l } 的体积。
(b) 最大化它以获得最概然的 { n ˉ l } \{\bar{n}_l\} { n ˉ l } 。
{ n l } \{n_l\} { n l } 的体积:
Ω ( { n l } ) ∝ N ! ∏ l = 1 K n l ! ∏ k = 1 K g k n k \begin{align}
\Omega(\{n_l\}) \propto \frac{N!}{\prod_{l=1}^K n_l!} \prod_{k=1}^K g_k^{n_k}
\end{align} Ω ({ n l }) ∝ ∏ l = 1 K n l ! N ! k = 1 ∏ K g k n k
其中 g k g_k g k 是为了方便引入的,最终可以设为 1。例如,对 g k g_k g k 求导得到 n k n_k n k 。或者,g k g_k g k 可以理解为 μ \mu μ 空间中第 k k k 个元素的体积。
理解:有 N ! N! N ! 种方式将 N N N 个可区分分子分配到 N N N 个位置。然而,N N N 个位置形成 K K K 组,分布为 { n l } \{n_l\} { n l } 。在组内,有 n l ! n_l! n l ! 种方式分配 n l n_l n l 个分子,这些不会导致 Γ \Gamma Γ 空间中的新状态。换句话说,我们认为同一元素中的分子处于相同状态,因为它们对物理量 f ( p , q ) f(p,q) f ( p , q ) 的贡献相同。
对于大的 n l n_l n l ,
log n l ! ≃ n l ( log n l − 1 ) \begin{align}
\log n_l! \simeq n_l (\log n_l - 1)
\end{align} log n l ! ≃ n l ( log n l − 1 )
(即 n l ! ≃ n l n l n_l! \simeq n_l^{n_l} n l ! ≃ n l n l )
log Ω ( { n l } ) = N ( log N − 1 ) − ∑ l = 1 K n l ( log n l − 1 ) + ∑ l = 1 K n l log g l + const \begin{align}
\log \Omega(\{n_l\})
&= N(\log N - 1) - \sum_{l=1}^K n_l(\log n_l - 1)
+ \sum_{l=1}^K n_l \log g_l + \text{const}
\end{align} log Ω ({ n l }) = N ( log N − 1 ) − l = 1 ∑ K n l ( log n l − 1 ) + l = 1 ∑ K n l log g l + const
现在我们在条件 ∑ l = 1 K n l = N \sum_{l=1}^K n_l = N ∑ l = 1 K n l = N 和 ∑ l = 1 K ϵ l n l = E \sum_{l=1}^K \epsilon_l n_l = E ∑ l = 1 K ϵ l n l = E 下变化 { n l } \{n_l\} { n l } ,以找到最概然的 { n l } \{n_l\} { n l } 。我们引入 Lagrange 乘子 α \alpha α 和 β \beta β ,并计算
δ [ log Ω ( { n l } ) ] − δ ( α ∑ l = 1 K n l + β ∑ l = 1 K ϵ l n l ) = 0 \begin{align}
\delta \left[ \log \Omega(\{n_l\}) \right]
- \delta \left( \alpha \sum_{l=1}^K n_l + \beta \sum_{l=1}^K \epsilon_l n_l \right) = 0
\end{align} δ [ log Ω ({ n l }) ] − δ ( α l = 1 ∑ K n l + β l = 1 ∑ K ϵ l n l ) = 0
现在我们认为所有 n l n_l n l 彼此独立。
∑ l = 1 K [ − ( log n l ) + log g l − α − β ϵ l ] δ n l = 0 \begin{align}
\sum_{l=1}^K \left[ -(\log n_l) + \log g_l - \alpha - \beta \epsilon_l \right] \delta n_l = 0
\end{align} l = 1 ∑ K [ − ( log n l ) + log g l − α − β ϵ l ] δ n l = 0
∴ log n ˉ l = log g l − α − β ϵ l n ˉ l = g l e − α − β ϵ l \begin{align}
\therefore \log \bar{n}_l &= \log g_l - \alpha - \beta \epsilon_l\\
\bar{n}_l &= g_l e^{-\alpha - \beta \epsilon_l}
\end{align} ∴ log n ˉ l n ˉ l = log g l − α − β ϵ l = g l e − α − β ϵ l
最后,α \alpha α 和 β \beta β 可以通过总粒子数和总能量的守恒确定。
为了证明 { n ˉ l } \{\bar{n}_l\} { n ˉ l } 最大化 Ω ( { n l } ) \Omega(\{n_l\}) Ω ({ n l }) ,我们可以简单地计算二阶变分:
− ∑ l = 1 K 1 n l ( δ n l ) 2 < 0 \begin{align}
-\sum_{l=1}^K \frac{1}{n_l}(\delta n_l)^2 < 0
\end{align} − l = 1 ∑ K n l 1 ( δ n l ) 2 < 0
注意 n ˉ l \bar{n}_l n ˉ l 只是 ϵ l = ϵ ( p , q ) \epsilon_l = \epsilon(p,q) ϵ l = ϵ ( p , q ) 的函数,一般不依赖于 ( p , q ) (p,q) ( p , q ) 。这是平衡态的一个重要特征。分子倾向于聚集在较低能态。
Boltzmann 统计理论
我们令 g l = 1 g_l = 1 g l = 1 。
N = ∑ l n ˉ l = ∑ l e − α − β ϵ l E = ∑ l ϵ l n ˉ l = ∑ l ϵ l e − α − β ϵ l \begin{align}
N &= \sum_l \bar{n}_l = \sum_l e^{-\alpha - \beta \epsilon_l}\\
E &= \sum_l \epsilon_l \bar{n}_l = \sum_l \epsilon_l e^{-\alpha - \beta \epsilon_l}
\end{align} N E = l ∑ n ˉ l = l ∑ e − α − β ϵ l = l ∑ ϵ l n ˉ l = l ∑ ϵ l e − α − β ϵ l
让我们假设
ϵ l = ϵ ( p , q , y ) \begin{align}
\epsilon_l = \epsilon(p,q,y)
\end{align} ϵ l = ϵ ( p , q , y )
原来的下标 l l l 只是标记 p p p 和 q q q ,而 y = { y k } y = \{y_k\} y = { y k } 表示宏观外部参数,例如外场。
定义单粒子配分函数:
Z ( β , y ) = ∑ l e − β ϵ l = ∫ l ≤ E d p d q e − β ϵ ( p , q , y ) \begin{align}
Z(\beta,y) = \sum_l e^{-\beta \epsilon_l}
= \int_{l \le E} \dd p \dd q\, e^{-\beta \epsilon(p,q,y)}
\end{align} Z ( β , y ) = l ∑ e − β ϵ l = ∫ l ≤ E d p d q e − β ϵ ( p , q , y )
那么
N = e − α Z ( β , y ) 或 α = log Z ( β , y ) N E = − N ∂ log Z ( β , y ) ∂ β \begin{align}
N &= e^{-\alpha} Z(\beta,y)\quad \text{或}\quad \alpha = \log \frac{Z(\beta,y)}{N}\\
E &= -N \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial \beta}
\end{align} N E = e − α Z ( β , y ) 或 α = log N Z ( β , y ) = − N ∂ β ∂ log Z ( β , y )
假设系统变化非常缓慢。
d E = ∑ l n ˉ l d ϵ l + ∑ l ϵ l d n ˉ l \begin{align}
\dd E = \sum_l \bar{n}_l \dd \epsilon_l + \sum_l \epsilon_l \dd \bar{n}_l
\end{align} d E = l ∑ n ˉ l d ϵ l + l ∑ ϵ l d n ˉ l
这里我们假设求和的上限和下限是固定的。第一项表示与外部环境的宏观相互作用。
∑ l n ˉ l d ϵ l = ∑ l , k n ˉ l ∂ ϵ l ∂ y k d y k = ∑ k ( ∑ l n ˉ l ∂ ϵ l ∂ y k ) d y k \begin{align}
\sum_l \bar{n}_l \dd \epsilon_l
&= \sum_{l,k} \bar{n}_l \frac{\partial \epsilon_l}{\partial y_k} \dd y_k\\
&= \sum_k \left( \sum_l \bar{n}_l \frac{\partial \epsilon_l}{\partial y_k} \right) \dd y_k
\end{align} l ∑ n ˉ l d ϵ l = l , k ∑ n ˉ l ∂ y k ∂ ϵ l d y k = k ∑ ( l ∑ n ˉ l ∂ y k ∂ ϵ l ) d y k
问题:为什么不对 p p p 和 q q q 微分?
答案:p p p 和 q q q 是积分变量。
这里
Y k ≡ − ∑ l n ˉ l ∂ ϵ l ∂ y k = N β ∂ log Z ( β , y ) ∂ y k \begin{align}
Y_k \equiv -\sum_l \bar{n}_l \frac{\partial \epsilon_l}{\partial y_k}
= \frac{N}{\beta} \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial y_k}
\end{align} Y k ≡ − l ∑ n ˉ l ∂ y k ∂ ϵ l = β N ∂ y k ∂ log Z ( β , y )
是系统作用在环境上的力。因此,项 − ∑ l n ˉ l d ϵ l -\sum_l \bar{n}_l \dd \epsilon_l − ∑ l n ˉ l d ϵ l 正好表示系统做的功。
证明:因为
e − α = N Z ( β , y ) \begin{align}
e^{-\alpha} = \frac{N}{Z(\beta,y)}
\end{align} e − α = Z ( β , y ) N
因此
N β ∂ log Z ( β , y ) ∂ y k = N β Z ( β , y ) ∂ Z ( β , y ) ∂ y k = e − α β ∂ ∂ y k ∑ l e − β ϵ l = − ∑ l e − α − β ϵ l ∂ ϵ l ∂ y k = − ∑ l n ˉ l ∂ ϵ l ∂ y k \begin{align}
\frac{N}{\beta} \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial y_k}
&= \frac{N}{\beta Z(\beta,y)} \frac{\partial Z(\beta,y)}{\partial y_k}\\
&= \frac{e^{-\alpha}}{\beta} \frac{\partial}{\partial y_k} \sum_l e^{-\beta \epsilon_l}\\
&= -\sum_l e^{-\alpha - \beta \epsilon_l} \frac{\partial \epsilon_l}{\partial y_k}\\
&= -\sum_l \bar{n}_l \frac{\partial \epsilon_l}{\partial y_k}
\end{align} β N ∂ y k ∂ log Z ( β , y ) = β Z ( β , y ) N ∂ y k ∂ Z ( β , y ) = β e − α ∂ y k ∂ l ∑ e − β ϵ l = − l ∑ e − α − β ϵ l ∂ y k ∂ ϵ l = − l ∑ n ˉ l ∂ y k ∂ ϵ l
注意,对于 y k = V y_k = V y k = V ,应该重新标度 q q q ,使得对 q q q 的求和或积分的边界不依赖于 V V V 。或者,应该考虑边界对 V V V 的依赖。
那么力就是压强:
P = N β ∂ log Z ( β , V ) ∂ V \begin{align}
P = \frac{N}{\beta} \frac{\partial \log Z(\beta,V)}{\partial V}
\end{align} P = β N ∂ V ∂ log Z ( β , V )
问题:如何证明?
提示:在积分
∫ − ∞ ∞ d 3 p ∫ V d 3 q e − β ϵ ( p , q ) , \begin{align}
\int_{-\infty}^{\infty} \dd^3 p \int^V \dd^3 q\, e^{-\beta \epsilon(p,q)},
\end{align} ∫ − ∞ ∞ d 3 p ∫ V d 3 q e − β ϵ ( p , q ) ,
中,可以进行变换
q → q V 1 / 3 , p → p V − 1 / 3 . \begin{align}
q \rightarrow q V^{1/3},\quad p \rightarrow p V^{-1/3}.
\end{align} q → q V 1/3 , p → p V − 1/3 .
参数 V V V 然后被变换到 ϵ ( p , q ) \epsilon(p,q) ϵ ( p , q ) 中。例如,对于自由粒子,ϵ ( p , q ) = p 2 / 2 m \epsilon(p,q) = p^2/2m ϵ ( p , q ) = p 2 /2 m 被变换为 ϵ ( p , q ) V − 2 / 3 \epsilon(p,q)V^{-2/3} ϵ ( p , q ) V − 2/3 。
如果 d ϵ l = 0 \dd \epsilon_l = 0 d ϵ l = 0 ,根据第一定律,热量为
d Q = ∑ l ϵ l d n ˉ l \begin{align}
\dd Q = \sum_l \epsilon_l \dd \bar{n}_l
\end{align} d Q = l ∑ ϵ l d n ˉ l
这引起粒子分布的变化。再次注意,α \alpha α 是 β \beta β 和 y k y_k y k 的函数,这里的微分只作用于 β \beta β 和 y k y_k y k ,不作用于 p p p 和 q q q 。直接计算 d Q \dd Q d Q 可能很复杂,但一般来说
d Q = ∑ l ϵ l d n ˉ l = d E + ∑ k Y k d y k = − N d ( ∂ log Z ( β , y ) ∂ β ) + N β ∑ k ∂ log Z ( β , y ) ∂ y k d y k \begin{align}
\dd Q &= \sum_l \epsilon_l \dd \bar{n}_l
= \dd E + \sum_k Y_k \dd y_k\\
&= -N \dd \left( \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial \beta} \right)
+ \frac{N}{\beta} \sum_k \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial y_k} \dd y_k
\end{align} d Q = l ∑ ϵ l d n ˉ l = d E + k ∑ Y k d y k = − N d ( ∂ β ∂ log Z ( β , y ) ) + β N k ∑ ∂ y k ∂ log Z ( β , y ) d y k
因为
d log Z ( β , y ) = ∂ log Z ( β , y ) ∂ β d β + ∑ k ∂ log Z ( β , y ) ∂ y k d y k \begin{align}
\dd \log Z(\beta,y)
= \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial \beta} \dd \beta
+ \sum_k \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial y_k} \dd y_k
\end{align} d log Z ( β , y ) = ∂ β ∂ log Z ( β , y ) d β + k ∑ ∂ y k ∂ log Z ( β , y ) d y k
因此
d Q = N β d ( log Z ( β , y ) − β ∂ log Z ( β , y ) ∂ β ) \begin{align}
\dd Q = \frac{N}{\beta} \dd \left( \log Z(\beta,y) - \beta \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial \beta} \right)
\end{align} d Q = β N d ( log Z ( β , y ) − β ∂ β ∂ log Z ( β , y ) )
通过下式定义温度:
β = 1 k T \begin{align}
\beta = \frac{1}{kT}
\end{align} β = k T 1
通过下式定义熵:
d S = N k d ( log Z ( β , y ) − β ∂ log Z ( β , y ) ∂ β ) S = N k ( log Z ( β , y ) − β ∂ log Z ( β , y ) ∂ β ) + const \begin{align}
\dd S &= Nk \dd \left( \log Z(\beta,y) - \beta \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial \beta} \right)\\
S &= Nk \left( \log Z(\beta,y) - \beta \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial \beta} \right) + \text{const}
\end{align} d S S = N k d ( log Z ( β , y ) − β ∂ β ∂ log Z ( β , y ) ) = N k ( log Z ( β , y ) − β ∂ β ∂ log Z ( β , y ) ) + const
那么,d Q = T d S \dd Q = T \dd S d Q = T d S ,即假设第一定律,我们可以证明第二定律。
练习:对理想气体
H = 1 2 m ∑ i p i 2 \begin{align}
H = \frac{1}{2m}\sum_i p_i^2
\end{align} H = 2 m 1 i ∑ p i 2
进行计算。
提示:由于 ϵ l ≪ E ∝ N \epsilon_l \ll E \propto N ϵ l ≪ E ∝ N ,在计算
Z ( β , y ) = ∑ l e − β ϵ l \begin{align}
Z(\beta,y) = \sum_l e^{-\beta \epsilon_l}
\end{align} Z ( β , y ) = l ∑ e − β ϵ l
时忽略 E E E 的边界。
问题:Boltzmann 理论与微正则理论的关系是什么?
答案:因为
Γ ( E ) = 1 N ! ∑ { n l } Ω ( { n l } ) ≈ 1 N ! Ω ( { n ˉ l } ) \begin{align}
\Gamma(E) = \frac{1}{N!} \sum_{\{n_l\}} \Omega(\{n_l\})
\approx \frac{1}{N!} \Omega(\{\bar{n}_l\})
\end{align} Γ ( E ) = N ! 1 { n l } ∑ Ω ({ n l }) ≈ N ! 1 Ω ({ n ˉ l })
并且 n ! ≈ n n n! \approx n^n n ! ≈ n n ,
log Ω ( { n ˉ l } ) = ∑ l n ˉ l log n ˉ l = ∑ l ( α + β ϵ l ) e − α − β ϵ l = α ∑ l e − α − β ϵ l + β ∑ l ϵ l e − α − β ϵ l = N log Z ( β , y ) N − N β ∂ log Z ( β , y ) ∂ β \begin{align}
\log \Omega(\{\bar{n}_l\})
&= \sum_l \bar{n}_l \log \bar{n}_l\\
&= \sum_l (\alpha + \beta \epsilon_l) e^{-\alpha - \beta \epsilon_l}\\
&= \alpha \sum_l e^{-\alpha - \beta \epsilon_l}
+ \beta \sum_l \epsilon_l e^{-\alpha - \beta \epsilon_l}\\
&= N \log \frac{Z(\beta,y)}{N}
- N \beta \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial \beta}
\end{align} log Ω ({ n ˉ l }) = l ∑ n ˉ l log n ˉ l = l ∑ ( α + β ϵ l ) e − α − β ϵ l = α l ∑ e − α − β ϵ l + β l ∑ ϵ l e − α − β ϵ l = N log N Z ( β , y ) − N β ∂ β ∂ log Z ( β , y )
∴ S = N k ( log Z ( β , y ) N − β ∂ log Z ( β , y ) ∂ β ) \begin{align}
\therefore S = Nk \left( \log \frac{Z(\beta,y)}{N}
- \beta \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial \beta} \right)
\end{align} ∴ S = N k ( log N Z ( β , y ) − β ∂ β ∂ log Z ( β , y ) )
差异来自 Gibbs 因子。
固定 y y y ,
d S = N k ∂ log Z ( β , y ) ∂ β d β − N k ∂ log Z ( β , y ) ∂ β d β + k β d E = k β d E \begin{align}
\dd S &= Nk \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial \beta} \dd \beta
- Nk \frac{\partial \log Z(\beta,y)}{\partial \beta} \dd \beta
+ k \beta \dd E\\
&= k \beta \dd E
\end{align} d S = N k ∂ β ∂ log Z ( β , y ) d β − N k ∂ β ∂ log Z ( β , y ) d β + k β d E = k β d E
∴ 1 T = ( ∂ S ∂ E ) y = k β \begin{align}
\therefore \frac{1}{T} = \left( \frac{\partial S}{\partial E} \right)_y = k \beta
\end{align} ∴ T 1 = ( ∂ E ∂ S ) y = k β
总结
遍历性
→ \rightarrow → 微正则系综的等概率先验假设
一个特例:准独立粒子的最概然分布。
→ T , S , P \rightarrow T, S, P → T , S , P 和热力学。
缺点是,由于能量的限制,可观测量计算起来很笨拙。
练习
P ≡ T ( ∂ S ∂ V ) E , ( ∂ S ∂ E ) V = 1 T , \begin{align}
P \equiv T\left(\frac{\partial S}{\partial V}\right)_E,\quad
\left(\frac{\partial S}{\partial E}\right)_V = \frac{1}{T},
\end{align} P ≡ T ( ∂ V ∂ S ) E , ( ∂ E ∂ S ) V = T 1 ,
证明
P = − ( ∂ E ∂ V ) S . \begin{align}
P = -\left(\frac{\partial E}{\partial V}\right)_S.
\end{align} P = − ( ∂ V ∂ E ) S .
H = 1 2 m p 2 + 1 2 ω 2 q 2 \begin{align}
H = \frac{1}{2m}p^2 + \frac{1}{2}\omega^2 q^2
\end{align} H = 2 m 1 p 2 + 2 1 ω 2 q 2
的能量均分定理。
H = 1 2 m ∑ i p i 2 \begin{align}
H = \frac{1}{2m}\sum_i p_i^2
\end{align} H = 2 m 1 i ∑ p i 2
进行 Boltzmann 统计理论的计算。
讨论:
Comment评论